नमस्कार मित्रांनो! आज आपण एका अशा भारतीय तंत्रज्ञानाच्या क्रांतीबद्दल बोलणार आहोत, जी आपल्या देशातील सार्वजनिक वाहतुकीचं चित्रच बदलून टाकत आहे. ‘नमो भारत’ (Namo Bharat) या Rapid Rail प्रणालीने वेग आणि सुविधा यांच्यात एक नवा बेंचमार्क प्रस्थापित केला आहे. दिल्ली-एनसीआरमधील लाखो लोकांना आता जलद, सुरक्षित आणि आरामदायक प्रवासाचा अनुभव घेता येणार आहे. अवघ्या 55 मिनिटांत 82 किलोमीटरचं अंतर पार करणारी ही ट्रेन, आपल्या अत्याधुनिक सुविधा आणि वेगवान सेवेमुळे जगातील मोठमोठ्या मेट्रो प्रणालींनाही मागे टाकत आहे. चला तर मग, या ‘नमो भारत’ ट्रेनबद्दल सविस्तर माहिती घेऊया!
नमो भारत: वेगाचा नवा अध्याय
पंतप्रधान नरेंद्र मोदींच्या हस्ते उद्घाटन झालेल्या ‘नमो भारत’ ट्रेनमुळे मेरठ ते सराय काले खां पर्यंतचा प्रवास आता फक्त 55 मिनिटांत पूर्ण होणार आहे. ही केवळ एक ट्रेन नाही, तर राष्ट्रीय राजधानी क्षेत्रात आधुनिक, वेगवान आणि टिकाऊ परिवहन व्यवस्था निर्माण करण्याच्या दिशेने टाकलेलं एक मोठं पाऊल आहे. 180 किलोमीटर प्रतितास डिझाईन स्पीड आणि 160 किलोमीटर प्रतितास कमाल ऑपरेटिंग स्पीडसह, ही ट्रेन दिल्ली आणि आसपासच्या शहरांमधील प्रवास जलद, सुरक्षित आणि आरामदायक बनवणार आहे. ‘नमो भारत’ हा एक world-class प्रकल्प आहे, जो भारताच्या विकासाची गाथा सांगतो.
प्रकल्पाची सविस्तर माहिती आणि आर्थिक बाजू
या संपूर्ण प्रकल्पाची एकूण किंमत 30,274 कोटी रुपये आहे. यामध्ये एशियन डेव्हलपमेंट बँक (ADB), न्यू डेव्हलपमेंट बँक (NDB) आणि एशियन इन्फ्रास्ट्रक्चर इन्व्हेस्टमेंट बँक (AIIB) यांसारख्या आंतरराष्ट्रीय संस्थांनी निधी दिला आहे. केंद्र सरकारचा 20%, दिल्ली सरकारचा 3.22% आणि उत्तर प्रदेश सरकारचा 16.78% वाटा यात आहे.
या महत्त्वाकांक्षी प्रकल्पाची पायाभरणी 8 मार्च 2019 रोजी झाली होती. त्यानंतर अवघ्या चार वर्षांत, 20 ऑक्टोबर 2023 रोजी साहिबाबाद आणि दुहाई डेपो दरम्यानचा 17 किलोमीटरचा प्राथमिक विभाग देशासाठी खुला करण्यात आला. 6 मार्च 2024 रोजी मोदी नगर नॉर्थपर्यंत आणखी 17 किलोमीटरचा विभाग सुरू झाला, जो 18 ऑगस्ट 2024 रोजी मेरठ साउथपर्यंत 8 किलोमीटरने वाढवण्यात आला. 5 जानेवारी 2025 रोजी पंतप्रधान मोदींनी दिल्लीत साहिबाबाद आणि न्यू अशोक नगर दरम्यानच्या 13 किलोमीटरच्या विभागाचे उद्घाटन केले, ज्यामुळे ‘नमो भारत’ ट्रेन दिल्लीत दाखल झाल्या. सध्या, 22 फेब्रुवारी रोजी न्यू अशोक नगर ते सराय काले खां दरम्यानचा 5 किलोमीटरचा विभाग आणि मेरठ साउथ ते मोदीपुरम दरम्यानचा 21 किलोमीटरचा विभाग सुरू झाल्यानंतर ‘नमो भारत’ कॉरिडॉर पूर्ण होईल.
नमो भारत ट्रेनची खास वैशिष्ट्ये
‘नमो भारत’ ट्रेन केवळ वेगासाठीच नव्हे, तर प्रवाशांना मिळणाऱ्या उत्कृष्ट सुविधांसाठीही ओळखली जाते. या ट्रेनमध्ये विमानासारख्या सुविधा उपलब्ध आहेत:
- प्रत्येक डब्यात 2 बाय 2 आरामदायक सीट, ग्रॅब हँडल, ओव्हरहेड लगेज रॅक आणि मोबाईल-लॅपटॉप चार्जिंग सॉकेट.
- डबल-ग्लेज्ड, टेम्पर्ड मोठ्या सेफ्टी ग्लासच्या खिडक्या, ज्यामुळे बाहेरचं विहंगम दृश्य दिसतं.
- पब्लिक अनाउन्समेंट आणि डिस्प्ले सिस्टिम, डायनॅमिक रूट मॅप डिस्प्ले आणि इन्फोटेनमेंट डिस्प्ले.
- सीसीटीव्ही कॅमेरे, फायर आणि स्मोक डिटेक्टर, अग्निशामक यंत्र आणि डोर इंडिकेटर यांसारख्या आपत्कालीन सुविधा.
- गरजेनुसार दरवाजे उघडण्यासाठी पुश बटन्स, ज्यामुळे प्रत्येक स्टेशनवर सर्व दरवाजे उघडण्याची गरज नाही.
- प्रत्येक ट्रेनमध्ये एक प्रीमियम कोच असतो, जो अधिक आरामदायक प्रवासासाठी आहे.
- महिलांसाठी प्रत्येक ट्रेनमध्ये एक कोच राखीव असतो, ज्यामुळे त्यांचा प्रवास सुरक्षित होतो.
नमो भारतची स्टेशन आणि मल्टी-मॉडल एकत्रीकरण
‘नमो भारत’ कॉरिडॉरवर एकूण 16 स्टेशन आहेत, ज्यात जंगपुरा, सराय काले खां, न्यू अशोक नगर, आनंद विहार (भूमिगत), साहिबाबाद, गाजियाबाद, गुलधर, दुहाई, दुहाई डेपो, मुरादनगर, मोदी नगर साउथ, मोदी नगर नॉर्थ, मेरठ साउथ, शताब्दी नगर, बेगमपुल (भूमिगत) आणि मोदीपुरम यांचा समावेश आहे. या स्टेशनला विविध सार्वजनिक वाहतूक साधनांशी (जसे की एअरपोर्ट, रेल्वे स्टेशन, आंतरराज्यीय बस टर्मिनस, दिल्ली मेट्रो स्टेशन आणि एक्सप्रेसवे) जोडण्यात आले आहे, ज्यामुळे प्रवाशांना एका ठिकाणाहून दुसऱ्या ठिकाणी सहजपणे जाणे शक्य होते. दिल्ली मेट्रोच्या सर्व 7 लाईन्सशी हे नेटवर्क जोडले जाईल. ‘नमो भारत’ प्रादेशिक वाहतुकीसाठी मुख्य आधारस्तंभ म्हणून काम करेल, तर दिल्ली मेट्रो लाईन त्याला फीडर आणि डिस्पर्शल सेवा देऊन सहकार्य करतील. हा प्रकल्प पूर्ण झाल्यावर, दिल्ली मेट्रो आणि ‘नमो भारत’ नेटवर्कसह दिल्लीच्या मास ट्रांझिट सिस्टिमची लांबी 743 किलोमीटर होईल, जी लंडन क्रॉस रेल, हाँगकाँग एमटीआर आणि पॅरिस आरईआरच्या लांबीपेक्षा जास्त आहे. ही भारतासाठी एक मोठी अभिमानास्पद बाब आहे.
मेरठ मेट्रो: नमो भारतसोबत वेगाची सांगड
मेरठ मेट्रोची सेवा ‘नमो भारत’ ट्रेन ज्या ट्रॅक आणि पायाभूत सुविधा वापरतात, त्याच ट्रॅकवर दिली जाईल. यामुळे प्रवाशांना कोणत्याही अडचणीशिवाय एका ट्रेनमधून दुसऱ्या ट्रेनमध्ये वेगाने बदल करता येईल आणि प्रवासाचा अनुभव अधिक आरामदायक होईल. 135 किलोमीटर प्रतितास डिझाईन स्पीड आणि 120 किलोमीटर प्रतितास कमाल ऑपरेशनल स्पीडसह, मेरठ मेट्रो देशातील सर्वात वेगवान मेट्रो सिस्टिम असेल. मेरठ मेट्रो 23 किलोमीटरच्या परिसरात 13 स्टेशन जोडेल आणि ‘नमो भारत’ नेटवर्कवर चालेल. यापैकी चार स्टेशन – मेरठ साउथ, शताब्दी नगर, बेगमपुल आणि मोदीपुरम – ‘नमो भारत’ आणि मेरठ मेट्रो दोन्ही सेवा देतील.
पर्यावरणपूरक आणि ‘मेक इन इंडिया’ उपक्रम
या प्रकल्पात सौर ऊर्जा (Solar Power), रेन वॉटर हार्वेस्टिंग (Rain Water Harvesting), रीजनरेटिव्ह ब्रेकिंग (30% ऊर्जा बचत) आणि 110 मेगावॉट सौर ऊर्जा प्लांट यांसारख्या अनेक हरित उपक्रमांचा समावेश आहे. साहिबाबाद आणि गुलधर स्टेशनला इंडियन ग्रीन बिल्डिंग कौन्सिल (IGBC) कडून नेट झिरो एनर्जी रेटिंग मिळाले आहे. रिन्यूएबल एनर्जीसाठी सोलर एनर्जी कॉर्पोरेशन ऑफ इंडिया (SECI) सोबत करारही करण्यात आला आहे. प्रवाशांची सुरक्षा सुनिश्चित करण्यासाठी एनसीआरटीसीने एकात्मिक रिअल-टाइम एंटरप्राइज ॲसेट मॅनेजमेंट सिस्टिम (Integrated Real-Time Enterprise Asset Management System) लागू केली आहे, जी कोणत्याही धोक्याचे किंवा कमतरतेचे अंदाजे करणे, ओळखणे, दुरुस्त करणे किंवा दूर करण्यास मदत करते. सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे, ‘नमो भारत’ आणि मेरठ मेट्रोसाठी 100% ट्रेनसेट गुजरातमध्ये एल्सटॉमच्या सावली प्लांटमध्ये ‘मेक इन इंडिया’ अंतर्गत बनवले जात आहेत. ‘नमो भारत’साठी सर्व 30 सहा-कार ट्रेनसेट (180 कोच) आणि मेरठ मेट्रोसाठी 10 तीन-कार ट्रेनसेट (30 कोच) वितरित करण्यात आले आहेत.
‘वन इंडिया-वन तिकीट’ आणि सराय काले खां स्टेशन
‘वन इंडिया-वन तिकीट’ (One India-One Ticket) या महत्त्वपूर्ण उपक्रमांतर्गत, प्रवासी ‘नमो भारत’ किंवा दिल्ली मेट्रो यापैकी कोणत्याही सिस्टिमच्या मोबाईल ॲपचा वापर करून तिकीट बुक करू शकतात, ज्यामुळे प्रवासाची प्रक्रिया आणखी सोपी होईल. सराय काले खां स्टेशन हे सर्वात मोठ्या multi-modal hub म्हणून विकसित केले आहे. येथे दिल्ली-मेरठ सोबतच ‘नमो भारत’ ट्रेनचे प्रस्तावित दिल्ली-कर्नाल आणि दिल्ली-अलवर मार्गही मिळतील. या स्टेशनला रेल्वे आणि दिल्ली मेट्रोशीही जोडण्यात आले आहे. सराय काले खां स्टेशनमध्ये पाच प्रवेश-निर्गमन द्वार, 14 लिफ्ट, 18 एस्केलेटर आणि अनेक जिन्यांची सुविधा आहे. येथे हजरत निजामुद्दीन रेल्वे स्टेशन, मेट्रोची पिंक लाईन, वीर हकीकत राय आयएसबीटी आणि रिंग रोडलाही जोडण्यात आले आहे. स्टेशनला हजरत निजामुद्दीन रेल्वे स्टेशनशी जोडण्यासाठी 280 मीटर लांबीचा फुटओव्हर ब्रिज (Footover Bridge) तयार करण्यात आला आहे, ज्यात सहा ट्रॅवेलटर्स (Travelators) आहेत.
‘नमो भारत’ ट्रेन ही केवळ एक परिवहन सेवा नाही, तर ती आधुनिक, वेगाने प्रगती करणाऱ्या भारताचे प्रतीक आहे. यामुळे दिल्ली-एनसीआरमधील लोकांचे जीवनमान निश्चितच उंचावेल.
