मित्रांनो, तुमच्या रेशन दुकानावर मिळणाऱ्या धान्यात एक मोठा बदल होणार आहे! महाराष्ट्र सरकारने नुकताच एक महत्त्वाचा निर्णय घेतला आहे, ज्यामुळे आता शिधापत्रिकाधारकांना (ration card holders) गव्हासोबत मका देखील मिळणार आहे. हा निर्णय नेमका काय आहे, कोणत्या कार्डवर किती गहू आणि किती मका मिळणार आहे, आणि या बदलामागे सरकारचा उद्देश काय आहे, याची सविस्तर माहिती आज आपण पाहणार आहोत. अनेकजणांना हा प्रश्न पडला असेल की, ‘आता मका खाणार कोण?’ तर चला, या सर्व प्रश्नांची उत्तरे जाणून घेऊया.
बदलामागचं कारण काय?
राज्य सरकारने पणन विभागामार्फत राज्यातील १४ जिल्ह्यांमध्ये शेतकऱ्यांकडून हमी भावाने मका खरेदी केला आहे. शेतकऱ्यांना त्यांच्या कष्टाचा योग्य मोबदला मिळावा यासाठी सरकारने प्रति क्विंटल २४०० रुपये या दराने मका खरेदी केला आहे, ज्याला इंग्रजीमध्ये किमान आधारभूत किंमत म्हणजेच ‘MSP’ (Minimum Support Price) असेही म्हणतात. फेब्रुवारी अखेरपर्यंत खरेदी करण्यात आलेला हा मका आता रेशन दुकानांमधून वितरित करण्याचा निर्णय पुरवठा विभागाने घेतला आहे. एकंदरीत, शेतकऱ्यांच्या हितासाठी आणि धान्याचा योग्य वापर व्हावा यासाठी हा निर्णय घेण्यात आला आहे.
कोणत्या कार्डवर किती गहू, किती मका?
हा सर्वात महत्त्वाचा प्रश्न आहे. सरकारने प्राधान्य योजना आणि अंत्योदय योजना या दोन्ही ‘Scheme’ साठी धान्याच्या वाटपात बदल केला आहे. हे बदल खालीलप्रमाणे आहेत:
- प्राधान्य योजना (Priority Scheme): या योजनेतील प्रत्येक माणशी मिळणाऱ्या धान्यात आता बदल झाला आहे. पूर्वी जिथे केवळ गहू मिळत होता, तिथे आता प्रति माणशी २ किलो गव्हासोबत १ किलो मका दिला जाईल. याचा अर्थ एका कुटुंबातील सदस्यांच्या संख्येनुसार त्यांना गहू आणि मक्याचे वाटप होईल.
- अंत्योदय योजना (Antyodaya Scheme): अंत्योदय शिधापत्रिकाधारकांसाठी तर एक मोठा ‘अपडेट’ आहे. प्रत्येक अंत्योदय शिधापत्रिकाधारकाला आता ११ किलो गव्हासोबत तब्बल ११ किलो मका देण्यात येणार आहे. ही एक लक्षणीय वाढ आहे, जी या योजनेतील लाभार्थ्यांसाठी महत्त्वाची ठरेल.
राज्यात मका खरेदीची सद्यस्थिती
राज्य सरकारने ज्या १४ जिल्ह्यांतून मका खरेदी केला आहे, त्यात संभाजीनगर, जालना, अमरावती, नागपूर, बुलढाणा, नाशिक, धुळे, नंदूरबार, जळगाव, सांगली, सातारा, अहिल्यानगर, सोलापूर आणि पुणे या जिल्ह्यांचा समावेश आहे. या जिल्ह्यांमधील शेतकऱ्यांना त्यांच्या मक्याला योग्य भाव मिळाला आहे. ९ मार्चपर्यंत राज्यात एकूण ५ लाख १३ हजार ६८२ क्विंटल मका खरेदी करण्यात आला आहे. ही एक मोठी खरेदी मोहीम होती, ज्यामुळे अनेक शेतकऱ्यांना फायदा झाला आहे.
पुणे जिल्ह्यातील वाटप कसे असेल?
या निर्णयाची अंमलबजावणी कशी होणार आहे हे समजून घेण्यासाठी आपण पुणे जिल्ह्याचे उदाहरण पाहूया. पुणे जिल्ह्यात ९ मार्चपर्यंत ८ हजार ८२७ क्विंटल मका खरेदी झाला असून तो बारामती येथील गोदामांमध्ये साठवून ठेवण्यात आला आहे. जिल्हा पुरवठा अधिकारी महेश सुधळकर यांनी दिलेल्या माहितीनुसार, हा मका प्रामुख्याने बारामती आणि इंदापूर तालुक्यात वितरित केला जाईल.
- बारामती तालुक्यात: अंत्योदय शिधापत्रिकांची संख्या ७ हजार ९८८ इतकी आहे, ज्यांना प्रत्येकी ११ किलो मका मिळेल. तर प्राधान्य योजनेत ३ लाख ३० हजार १५७ लाभार्थी आहेत, ज्यांना प्रत्येकी एक किलो मका देण्यात येईल.
- इंदापूर तालुक्यात: अंत्योदय शिधापत्रिकांची संख्या ४ हजार ४०५ असून, प्राधान्य योजनेतील लाभार्थी संख्या २ लाख २५ हजार ६४४ इतकी आहे. त्यांनाही याच पद्धतीने मक्याचे वाटप केले जाईल.
नागरिकांच्या मनातले प्रश्न
सरकारचा हा निर्णय शेतकऱ्यांसाठी चांगला असला तरी, सामान्य नागरिकांच्या मनात एक प्रश्न निर्माण झाला आहे: “या मक्याचं काय करायचं?” शहरी भागातील किंवा ज्यांना मका खाण्याची सवय नाही, अशा लोकांसाठी मक्याचा वापर कसा करायचा, हा एक विचार करण्यासारखा मुद्दा आहे. मक्याच्या भाकरी किंवा इतर पदार्थ बनवणे अनेकांना माहीत नसते. त्यामुळे या संदर्भात सरकारकडून काही मार्गदर्शन मिळेल का, हे पाहणे महत्त्वाचे ठरेल. परंतु, ग्रामीण भागातील आणि पशुधन असलेल्या कुटुंबांसाठी हा मका उपयुक्त ठरू शकतो.
